Thema 2021

Freedom to Roam

(oftewel: Mag dat?!)

Right to roam is een oude traditie in Schotland, Zweden en Noorwegen van vrije toegang tot niet-gecultiveerde gebieden. Daar vinden ze het zo belangrijk voor gezondheid en welzijn, dat iedereen vrije toegang heeft tot de uitgestrekte hooglanden om er te wandelen, zwemmen, kajakken, klimmen, fietsen, paardrijden en te bivakkeren. Kinderen leren van jongs af aan in de praktijk hoe je om moet gaan met de natuur. Helaas bestaat het right to roam niet overal. In Engeland kwamen in 1932 wandelaars uit Manchester in opstand en overtraden massaal het verbod om de berg Kinder Scout te beklimmen. De gebeurtenis inspireerde de Engelse volkszanger Ewan MacColl tot de ballade The Manchester Rambler, in 2019 nog het openingslied van het Dutch Mountain Film Festival. Pas in 2000 kwam er in Engeland de Countryside and Rights of Way Act (CRoW Act), waarin vrije toegang tot ongecultiveerd land en gemeenschappelijke gronden is vastgelegd.

 

In Nederland heeft de wandelaar geen rechten. De Wegenwet functioneert niet om de kwetsbare onverharde paden te beschermen en open te houden, de meeste voetpaden verdwijnen, worden (onterecht) afgesloten of geasfalteerd. De wandelaar is vogelvrij voor de Nederlandse wetten waarmee de grondeigenaren, bouwbedrijven, wegen- en spoorlijnbouwers de wandelaar verjagen naar de gemarkeerde en uitgestippelde routes in de natuur- en recreatieparken tussen zonsopgang en -ondergang. Die verboden zijn vaak onterecht. Wandelaars hebben oudere, ongeschreven rechten: het eeuwenoude zwerfrecht en het gewoonterecht. Het landschap heeft de wandelaar ook nodig: de enige manier om oeroude, bedreigde of zelfs verboden voetpaden te behouden, is ze te belopen. Zonder wandelaars wordt het landschap een prooi voor de tekentafel van de projectontwikkelaars. We moeten het recht om te zwerven opeisen om in de voetsporen van onze voorouders het landschap en de oude verhalen terug te vinden. Iedereen zou ongehinderd toegang moeten hebben tot de vrije natuur. Hoe meer de natuurbeleving verweven kan worden in het dagelijks leven, hoe beter we de natuur gaan begrijpen, waarderen en beschermen.

Het recht om te struinen

Met freedom to roam willen we een lans breken voor het recht om te struinen, maar ook verkennen waar die vrijheid botst op andere belangen. Tijdens de coronacrisis voelt iedereen de behoefte om erop uit trekken, maar bij de grens met België werden voetpaden met betonblokken versperd. Natuurgebieden worden overspoeld met dagjesmensen, die hun afval in alle vrijheid rondstrooien. Mountainbikers en wandelaars eisen het alleenrecht op paden en het heuvelland kan de druk van het verkeer vaak niet meer aan.

Altijd en voor iedereen?

Laten we dus vooral ook kritisch kijken naar de freedom to roam. Moeten we tot in de verste uithoek van aarde kunnen rondstruinen? Op de kwetsbaarste plekken, zoals op Groenland of Antarctica en op elke heilige bergtop? En wie zondigt niet tegen het afsteken van paden? We moeten ook constateren dat de freedom to roam vooral wordt opgeëist door de witte, hoogopgeleide buitensporters. Is die vrijheid er wel voor iedereen?

Geestelijke vrijheid

En dan is er tenslotte nog de geestelijke vrijheid om te dwalen. Durf vragen te stellen bij wat algemeen aanvaard is, wees kritisch en gebruik je fantasie. Nieuwe ideeën ontstaan wanneer je dogma’s loslaat. Creativiteit is gebaat bij een vrije geest. Zo is de wereld ontdekt en zijn bergen bedwongen. En die verhalen vertellen we tijdens het Dutch Mountain Film Festival.